Het competentie-concept in onderwijsland. Zegen of Vloek?

Martin Mulder VinkeHet competentiedenken heeft veel organisatiekundigen, personeelsmanagers, psychologen, onderwijskundig ontwerpers en examendeskundigen geïnspireerd, en tegelijkertijd is er veel kritiek op uitgeoefend, zowel vanuit de wetenschap, de politiek en de praktijk. Voorstanders hebben de kracht van het concept voor onderwijsinnovatie benadrukt, terwijl tegenstanders hebben gewezen op de nadelen van standaardisatie en het gebrek aan meetbaarheid. Wat is nu waar? Zijn competenties wel te meten? Veel hangt daarbij af van wat onder competentie wordt verstaan en om welk competentiegebied het gaat.

In deze bijdrage wordt ingegaan op de ontwikkeling van het concept competentie, dat naar alle waarschijnlijk zo oud is als de mensheid. Het institutionele gebruik van het competentiedenken is wel nieuw. Wat wordt er onder verstaan? Welke theoretische benaderingen kunnen worden onderscheiden? En hoe wordt dit doorgetrokken naar competentie-modellering en –meting? Als we competentie definiëren als de bekwaamheid om bepaalde prestaties te leveren die in een bepaalde context voldoen aan vastgestelde normen, hoe verhoudt zich dat dan tot landelijke of zelfs internationale toetsing van competenties, zoals bijvoorbeeld in onderzoek van de ETS, IEA en de OECD? Zijn die benaderingen zinvol, of moeten we meer waarde toekennen aan situationele competentietoetsing? Is competentiegericht PISA-beroepsonderwijsonderzoek, dat sterk wordt bepleit in Duitsland, haalbaar? En in het Nederlandse MBO: helpen de SHL-competenties bij de noodzakelijke verbetering van de kwaliteit van de examinering?

De balans opmakend, is competentiegericht onderwijs en toetsen een zegen of een vloek?

Martin Mulder is hoogleraar en hoofd van de leerstoelgroep Educatie- en competentiestudies van Wageningen Universiteit. De kern van zijn onderzoek is gericht op innovatie, transformatie en competentie. Hij is een frequent spreker op internationale conferenties, facilitator van workshops, en (co)auteur van meer dan 300 wetenschappelijke en praktijkgerichte boeken en tijdschriften. Hij is lid van diverse redactieadviescommissies van internationale wetenschappelijke tijdschriften. Zie voor meer informatie www.mmulder.nl